|
Genellikle ani başlayan karın ağrısı, bulantı, kusma, ishal ve ateş görülen bulgulardır. Besinin yenmesinden sonra bulguların ortaya çıkış süresi etken hakkında bilgi verir. 1-7 saat içinde başlayan, 24-48 saat içinde sonlanan besin zehirlenmeleri
genellikle stafilokok dediğimiz; ciltte, burunda ve boğazda bulunan
bakterinin uygun el temizliği yapılmaması, besinler hazırlanırken hapşırma ve
öksürme gibi nedenlerle besinlere bulaşması sonucu gelişir. Et, mayonez ve krema gibi proteinden zengin besinlerin uygun pişirilmemesi ve buzdolabında
saklanmaması sonucu gelişir. Bulantı, kusma ve karın ağrısı ile başlar, sulu
ishal eşlik eder.
Korunmak için?
Tüm hayvansal besinler çok iyi pişirilmeli, buzdolabında saklanmalı, oda ısısında 2 saatten fazla kalan besinler tüketilmemeli, yemek hazırlanmadan önce eller 20 saniye sabunlu su ile yıkanmalı, çiğ etin kesildiği bıçaklar çok iyi yıkanmadan diğer besinlerin hazırlanmasında kullanılmamalı, çiğ sebze ve meyveler teker teker akan temiz su altında iyice yıkanmalıdır. Konserve yiyecek alırken kapakların bombe, şiş ve çatlak olmamasına dikkat edilmeli, berrak olmayan sıvının içindeki konserveler tüketilmemelidir.
Tedavi
Tedavide antibiyotik kullanımına gerek yoktur. Kaybettiği sıvıyı yerine koymak, ateşi düşürmek yeterlidir.
Yazın sık karşılaşılan besin zehirlenmeleri ve alınması gerekli önlemler konusunda International Hospital Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Dr. Hande Aygün ve International Etiler Polikliniği Beslenme ve Diyet Uzmanı Zerin Aydın ile görüştük.
Besinlerin hazırlanması sırasında temizlik kurallarına gereken özenin gösterilmemesi besin zehirlenmelerine yol açabilir. Yazın besin zehirlenmeleri daha çok bakteri kaynaklı olmaktadır.
- Kremalı pasta, dondurma, patates-yumurta salatası, mayonez ve tavuk etlerinde sıklıkla Staphylococcus aureus üremektedir. Bu bakteri ile kontamine yiyeceklerin yenmesi sonucu karın ağrısı, bulantı, kusma ve ishal görülmektedir.
- İyi pişirilmemiş veya uygun koşularda saklanmamış et ve et ürünleri veya bunların suyu ile yapılmış sosların yenmesi sonucu da Clostridium perfringens?in sebep olduğu besin zehirlenmeleri görülebilmektedir. Et yemekleri pişirildikten sonra oda sıcaklığında soğuması beklenmemeli, hızlı soğutma işlemine tabi tutulmalıdır. Ayrıca çiğ yiyeceklerin pişmiş yiyeceklerle teması engellenmelidir.
- Pirinç, makarna, süt tozuyla hazırlanmış gıdaların yenmesi ile de Bacillus cereus bakterisi kaynaklı besin zehirlenmeleri görülebilmektedir. Bu bakteri sıklıkla ishal, karın ağrısı, bulantı ve kusma yapmaktadır.
- Sıklıkla evde hazırlanmış konservelerde Clostridum botilinum üremektedir. Bu bakteri diğer besin zehirlenmelerinden farklı olarak görme bozuklukları, yutma güçlükleri ve halsizliğe neden olmaktadır. Evde yapılan konserveler basınçlı kaplarda en az 20 dakika kaynatılmalıdır. Ayrıca üstü şişkin, son kullanma tarihi geçmiş konserveler kesinlikle yenmemelidir.
- Süt, süt ürünleri, yumurtalı tatlılar, tavuk eti yenmesi sonucu ise Salmonella enfeksiyonları olmaktadır. Karın ağrısı, bulantı, kusma ve ateşin yüksek olması ile belirti vermektedir. Özellikle çiğ yumurta ve etler buzdolabında kapalı şekilde muhafaza edilmeli, diğer gıdalarla teması engellenmelidir.
- Kontamine su ve besinlerle de Shigella bakterisi bulaşabilmektedir. Sıklıkla kanlı, mukuslu ishal ve ateşe neden olmaktadır.
Özet olarak bakteriler daha çok proteinden zengin besinleri tercih etmektedir. 15.5°C ile 48.8°C sıcaklıklar arasında hızlı bir şekilde üremeleri ve toksin oluşturmaları nedeniyle yazın besin zehirlenmeleri daha sık görülmektedir. Zehirlenme belirtileri 1-2 saat içersinde görülebildiği gibi, şikayetlerin görülmesi bazen 72 saati bulabilmektedir.
Önlemler
- Mutfakta genel hijyen kurallarına dikkat edilmelidir. Eller sık sık su ve sabunla yıkanmalı, tırnaklar uzun ve kirli olmamalı, ellerde açık yara varsa eldiven kullanılmalı yada kişi yemek hazırlama hizmetinden uzaklaştırılmalıdır.
- Sebze ve meyveler temiz sularla, çok iyi şekilde yıkanmalıdır. Kirli sularla yıkanarak yapılmış salatalar çeşitli parazitik hastalıklara ve besin zehirlenmelerine yol açabilir.
- Süt ve süt ürünleri, kremalı yiyecekler, tavuk ve tavuk ürünleri, mayonezli ve yumurtalı yiyecekler, pişirilip uygun koşullarda saklanmayan etler, deniz ürünleri bozulma riski en yüksek gıdalar arasında yer alır. Bu tür gıdalar kesinlikle oda sıcaklığında bekletilmemeli, 1-2 gün içersinde de tüketilmelidir.
- Artan yemekler tekrar tekrar ısıtılmamalı, eğer ısıtılacaksa sıcaklığı en az 74°C?a ulaşması sağlanmalıdır.
- Yumurtalar çiğ tüketilmemeli, temas sonrası da eller mutlaka yıkanmalıdır.
- Zararlı bakteriler ancak yemek yeterli iç dereceye kadar pişirildiğinde yok edilirler. Bunun için de pişirme termometresi ile yemeklerin sıcaklığı kontrol edilmelidir. Bakteriler genellikle 57°C üzeri ısılarda ölürler.
- Dışı kirli, çatlak, kırık yumurtalar satın alınmamalıdır. Bakteriyel enfeksiyon riski yüksektir. Ayrıca bombe yapmış veya kutusu bozulmuş konserveler de kesinlikle yenilmemelidir.
- Sebze doğrama tahtası ile et ürünlerinin kesildiği yerler ayrı olmalı veya kesim tahtası çok iyi yıkanmalıdır.
|