|
Alerji nedir?
Alerji, genellikle “zararlı” olarak kabul edilmeyen, çevresel etkenlere karşı vücudun aşırı tepkisidir diyor Memorial Suadiye Tıp Merkezi Göğüs Hastalıkları Uz. Dr.İlkay Keskinel ve ekliyor:
Duyarlı kişilerde alerjik reaksiyonlara sebep olan maddelere “alerjen” denir. Sıklıkla alerjik şikayetlere yol açan alerjenler, ev tozu akarları, polenler, küf mantarları, hayvan tüyleri, böcek ısırıkları, bazı besinler, ilaçlar, kauçuk ve böcek ısırıklarıdır.
Nedenleri
Hem kalıtsal yatkınlık hem de çevresel faktörler, bireyin alerji geliştirip geliştirmeyeceğini belirler. Boyumuz, göz ve saç rengimiz gibi özellikleri nasıl ailemizden alıyorsak alerjik olma riskimizi de ailemizden alırız. Ayrıca gebelik döneminde annenin sigara içmesi veya sigara dumanına maruz kalması, doğumdan sonra bebeğin yoğun çevresel alerjenlerle karşılaşması gibi faktörler, kişinin alerjik olma olasılığını da artırır.
Alerji tanısı nasıl konur?
Alerji tanısında kişinin yakınmaları, fizik muayene bulguları, deri testleri ve kan tetkiklerinden yararlanılır. Deri testleri, ön kol iç yüzüne belli sayıda alerjenin uygulanması sonucu oluşan reaksiyona bakarak kişinin test edilen alerjenlerden hangisine karşı alerjisi olduğunu saptamaya yarar. Bu test 20 dakika gibi kısa bir sürede sonuç vermesi, aynı anda pek çok maddeye karşı duyarlılığın araştırılabilmesi ve alerjenlere karşı tek tek kan testi yapılmasına nazaran daha ekonomik olması nedeniyle öncelikli tercih edilir.
Çocuklar dönemi
Alerjik hastalıklar toplumun yüzde 20’sinde görülen önemli bir sağlık problemi olduğunu söyleyen Anadolu Sağlık Merkezi Çocuk Hastalıkları Uzmanı Özlem Ketenci Altıkardeşler, geçtiğimiz 20 yıl içerisinde bu oranın ciddi bir artış gösterdiğini belirtiyor. “Alerjik hastalıklar bebeklerde ve küçük yaş gruplarında daha çok gıda alerjisi ve ciltte bölgesel olarak kızarıklık, kaşıntı, kabuklanma, pullanma ile karakterize bir cilt hastalığı olan atopik dermatit (egzema) ile karşımıza çıkar. Daha büyük çocuklarda ise ağırlıklı olarak astım ve alerjik rinit (saman nezlesi) gözlenir. Besin alerjilerinde belirtilerin en yaygın olarak görüldüğü bölge cilttir ve cilt döküntüleri şeklinde karşımıza çıkar. Alerjik astım ve alerjik rinit tanılı hastalarda ise sıklıkla ev tozu akarları, polenler, küf mantarları, kedi - köpek tüyleri ve hamam böceğine karşı alerji görülür.”
Alerji ama neden?
Alerjik hastalıkların gelişiminde belirli risk faktörleri mevcuttur. Anne ve babada alerji öyküsünün olması, alerjenik yiyeceklere ve ev tozu akarı, polen, hayvan epitel ve tüyleri gibi alerjenlere hayatın erken döneminde maruz kalmak, özellikle alerjik astım açısından hava kirliliği ve sigara dumanı başlıca risk faktörleridir. Alerjik rinit ve alerjik astıma erkek çocuklarda daha sık rastlandığı, düşük doğum ağırlıklı ve prematüre bebeklerde astımın daha fazla ortaya çıktığı yapılan çalışmalarda ortaya çıkmıştır. Anne sütü ile beslenme alerjik hastalıkların gelişme riskini önlemekte etkilidir. Özellikle erken dönemde besin alerjisi ve atopik dermatit saptanan çocuklarda ileriki dönemlerde alerjik astım ve alerjik rinit gelişebileceği unutulmamalıdır.
Nasıl teşhis edilir?
Alerjiden şüphe edildiğinde kanda eozinofil düzeyi ve total Ig E bakılması yapılabilecek en basit tetkiklerdir, ancak daha kesin ve güvenilir tanı amacı ile alerji testlerinden faydalanılır. Alerji testleri her yaşta yapılabilir, ancak yaş grubuna göre farklı metotlar uygulanır. Kanda alerjene karşı spesifik Ig E bakılması ve deri testlerinden prick test en çok kullanılan alerji testleridir. Ancak prick test spesifik Ig E ile karşılaştırıldığında duyarlılığı daha yüksektir ve daha fazla sayıda alerjene karşı alerji olup olmadığı değerlendirilebilir. Bununla beraber prick test uygulanırken alerjik reaksiyon gelişme ihtimali mevcuttur. Deri testine yanıt yaşla birlikte kazanılır, daha erken dönemlerde de uygulanabilmekle beraber teste yanıt 4 yaş üstü çocuklarda daha belirgindir. Bu nedenle yanlış bir sonuca varmamak adına ve testin yapılma tekniği ile de ilgili olarak, 4 yaş üstünde prick test uygulanması daha uygundur. Daha küçük çocuklarda ise kanda spesifik Ig E bakılması tercih edilen bir yöntemdir.
Belirtileri
Bebeklerde alerji daha çok atopik dermatit veya besin alerjisi şeklinde ortaya çıkar. Besin alerjisi ise en sık deri döküntüleri şeklinde belirir. Bebekte besin alerjisi geliştiğinde sorumlu olabileceği düşünülen besin diyetten çıkarılır ve gelişen klinik tablonun iyileşmesini kolaylaştırmak amacıyla doktor önerisiyle antihistaminikler kullanılır. Atopik dermatit vakalarında ise deterjan, sabun ve kimyasal maddelerle temas kesilmeli, uygunsuz ısı ve neme karşı dikkatli olunmalı; bebeğin terlemesine müsaade edilmemeli. Bebeği sıkmayan pamuklu elbiseler giydirmek önemlidir. Banyo yaptırılması mevcut şikayetleri artırabileceğinden çok sık banyo yaptırmaktan kaçınılmalı; banyo sonrası cilt nazik bir şekilde kurulanmalı ve sonrasında mutlaka nemlendirici krem ve losyon kullanılmalıdır. Alerjik hastalıkların hangisi olursa olsun, tedavide en önemli nokta klinik tabloya neden olan veya ağırlaştıran alerjenlerin tespit edilmesi ve bu alerjenlerle temastan kaçınılmasıdır.
ÖNÜNE GEÇMEK MÜMKÜN MÜ?
Doğacak bebekte kesin olarak alerji gelişiminin önüne geçebilmek mümkün değildir, ancak bazı risk faktörleri ortadan kaldırılabilirse alerji gelişme ihtimali azaltılabilir. Özellikle alerjik astımda hayatın erken döneminde alerjene maruz kalmak (ev tozu akarı, polen, hayvan epitel ve döküntüleri vs.) hastalık gelişimi için kolaylaştırıcı rol oynar. Annenin sigara içmesi astım riskini artırır. Ayrıca sigara dumanına pasif olarak maruz kalmak ve hava kirliliği astım ciddiyetini artırır. İlk 4-6 ay sadece anne sütü ile beslenmek, anne sütü ile beslenmenin bir yıl sürdürülmesi, katı besinlere 6.ayda alerjenik özelliği düşük olanlar ile başlanması ve alerjen olma ihtimali yüksek olan besinlerle (inek sütü, yumurtanın özellikle beyazı, balık, soya, yer fıstığı, buğday, mısır vs.) geç tanışma besin alerjilerinin önüne geçmekte faydalı olabilir.
Anne-baba alerjik ise, çocuk da alerjik mi olur?
Anne ya da baba alerjik ise çocuk yüzde 25-40, hem anne hem baba alerjikse çocuk yüzde 50-70 olasılıkla alerjik olacaktır. Ancak gebelik sırasında ve doğum sonrasında alınacak tedbirlerle çocukta alerji oluşma olasılığını azaltmak mümkündür.
Gıda alerjenleri
Çocukluk döneminde besin alerjilerinden en çok sorumlu olan gıdalar inek sütü, yumurta, yer fıstığı, soya, buğday, balık ve fındıktır. Ancak inek sütü ve yumurtaya karşı olan alerji hayatın ilk üç-beş yılından sonra genellikle kaybolur.
Alerjik hastalıklar neden gelişmiş toplumlarda daha sıktır?
Gelişmiş toplumlardaki bireyler çocukluk çağında daha az bulaşıcı hastalığa maruz kalır; bu nedenle bağışıklık sistemleri daha çok alerji yönünde tepki vermeye programlanmış hale gelir. Çocukluğunda çok enfeksiyona maruz kalan kişilerin bağışıklık sistemleri daha çok bu hastalıklarla uğraştığından, alerjik olma ihtimalleri azalır. Ancak, “Bırakalım çocuklar sık sık hastalansın, böylece alerjik olmasınlar” yaklaşımı da doğru değildir, çünkü bazı solunum yolu enfeksiyonlarının tam tersine astım eğilimini artırdığı bilinir. Ayrıca sanayileşmiş toplumlarda maruz kalınan alerjen sayısı da daha fazla olabilir.
Alerjenler vücuda hangi yollarla girer?
• Hava/solunum yoluyla (polenler, küfler, ev tozları gibi)
• Ağız yoluyla (besinler, ilaçlar gibi)
• Deri yoluyla (kimyasal maddeler, böcek ısırıkları gibi)
Alerjik hastalıklar
• Astım
• Saman nezlesi
• Egzama
• Ürtiker (kurdeşen)
• Göz nezlesi
• İlaç alerjileri
• Besin alerjileri
|